Υπάρχουν όρια;

Οι δημοσιογράφοι είναι πολύ καλοί στα οικονομικά και στη στατιστική. Τόσο καλοί που μπορούν να κάνουν στατιστικές εκτιμήσεις με απόλυτη ακρίβεια και με πολύ μικρά (ως ανύπαρκτα) δείγματα. Στις σημερινές (και όχι μόνο) ειδήσεις «παίζει» το θέμα της υιοθέτησης επιχειρησιακών συμβάσεων εργασίας. Και γίνεται η εκτίμηση ότι αυτό θα έχει ως συνέπεια τη μείωση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα από 16%- 40%.

Ας αφήσουμε τα οικονομικά και πάμε λίγο σε απλά καθημερινά πράγματα. Έστω η κυβέρνηση εξετάζει την αύξηση του ορίου ταχύτητας στο κέντρο της Αθήνας, από 50 χλμ/ώρα σε 70 χλμ/ώρα. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες αυτοκινήτων. Αυτοί που πήγαιναν, είτε επειδή ήθελαν είτε επειδή έβρισκαν κίνηση, με κάτω από 50. Λογικά αυτοί δε θα μεταβάλλουν την ταχύτητα κίνησής τους. Υπάρχουν αυτοί που παρανομούσαν και έσπαγαν το όριο (και είτε τους έπιαναν είτε όχι). Και γι αυτούς λίγα θα αλλάξουν (μόνο χαμηλότερα πρόστιμα, αν πλήρωναν ποτέ!). Και η τρίτη κατηγορία είναι αυτοί που πήγαιναν ακριβώς με 50 γιατί δε ήθελαν να παρανομήσουν. Αυτοί πιθανότατα θα κινηθούν πιο γρήγορα. Πόσο πιο γρήγορα δεν ξέρω πρέπει να περιμένω να δω τι θα κάνουν.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους μισθούς. Το ότι ένα κατώτατο όριο φεύγει (ή πάει πιο κάτω) δεν σημαίνει ότι όλοι θα πάνε κάτω από αυτό το όριο (ναι υπάρχουν εργαζόμενοι που παίρνουν πάνω από τη σύμβαση!). Το θετικό είναι ότι αν κάποιοι πρέπει να πάνε κάτω από το όριο (πχ ανάγκη μείωση τους κόστους λόγω χαμηλής ζήτησης), μπορούν να το κάνουν και δε χρειάζεται να απολύσουν εργαζόμενους.

Το τι θα γίνει τελικά στους μισθούς δε μπορώ να το ξέρω από τώρα. Η πρόβλεψή μου πάντως είναι ότι το αποτέλεσμα της πολιτικής των επιχειρησιακών συμβάσεων θα είναι η μείωση της ανεργίας (προσοχή με όλα τα άλλα στην οικονομία σταθερά όπως είναι τώρα!). Στο κάτω κάτω τα σοβαρά στατιστικά στοιχεία λένε για την Ελλάδα ότι αν ήθελε να μειώσει την ανεργία έπρεπε να πάει είτε πιο κοντά στο μοντέλο των επιχειρησιακών συμβάσεων εργασίας, είτε να κεντροποιήσει το σύστημα μισθολογικών διαπραγματεύσεων. Πάντως η επιλογή να μείνει ως έχει είναι η χειρότερη δυνατή.   

Το κόστος της αύξησης του ΦΠΑ

Τελικά έχουν πολύ πλάκα τα δελτία ειδήσεων στην Ελλάδα. Όταν υπάρχει μια αύξηση πχ στο ΦΠΑ κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες, τα ρεπορτάζ αναφέρουν ότι το κόστος αυτής της αύξησης είναι 200€ το χρόνο. Αντίθετα στις αυξήσεις μισθών και εισοδημάτων πχ κατά 2%, λένε ότι αυτό αντιστοιχεί σε μια αύξηση 0.5€ την ημέρα. Ο λαϊκισμός δηλαδή πάει σύννεφο...μάλιστα έχει τεράστιες ομοιότητες με τους διαλόγους σε μια γνωστή ταινία:

Τυχαίες σκέψεις μετά τη σημερινή Γενική Πρόβα

Κάπως έτσι μπορεί να συμβεί το μοιραίο. Ακριβώς όπως σήμερα. Ξαφνικά μια δήλωση (αυτή τη φορά από κάποιον μάλλον πιο σοβαρό παράγοντα) ότι μια δόση δε θα εκταμιευθεί, ένα έκτακτο δελτίο στο BBC, πανικός στο ΣΚΑΙ, και όλοι οι άλλοι θα κοιμούνται τον ύπνο του δικαίου. Μετά τη σημερινή δήλωση του ανεκδιήγητου Αυστριακού Υπουργού Οικονομικών, έψαχνα ένα ελληνικό κανάλι ή site να βρω πληροφορίες... μόνο ο ΣΚΑΙ κάτι έλεγε...αυτό με έκανε να ανησυχώ πιο πολύ...ευτυχώς, αλλά την επόμενη φορά μπορεί να μην είναι πλάκα...κάπως έτσι θα γίνει η στάση πληρωμών.
Από μια άποψη όμως κρίμα: σήμερα σημειολογικά ήταν η καλύτερη μέρα. Η μέρα που γιόρταζε το μοναδικό (όπως λέμε ένα, και όχι με την έννοια του σημαντικού) της κατόρθωμα η γενιά που μας έφερε εδώ. Ένα κατόρθωμα το οποίο τη νομιμοποίησε (στη συνείδησή της) να υποθηκεύσει το μέλλον αρκετών γενεών. Ποια θα ήταν καλύτερη μέρα;
Το άλλο συμπέρασμα της ημέρας είναι ότι τελικά δεν είναι οι Έλληνες πολιτικοί ασόβαροι...μάλλον όλοι οι πολιτικοί ασόβαροι είναι, είτε Έλληνες, είτε Γερμανοί, είτε Αυστριακοί, , είτε Αμερικάνοι. Για μερικές μονάδες στις δημοσκοπήσεις θα δέχονταν να διαλύσουν την οικονομία της χώρας τους, να διαλύσουν την ΕΕ, να δημιουργήσουν προβλήματα στο νόμισμά τους, είτε να πάνε σε πόλεμο με μια άλλη χώρα (κατά προτίμηση αδύναμη, ώστε να είναι σίγουρη η νίκη).  Τελικά η οικονομία είναι πολύ σημαντικό θέμα για να το αφήνουμε στα χέρια των πολιτικών!

Παραγωγή έντασης εργασίας

Το πιο κάτω βίντεο είναι καταπληκτικό. Στην αρχή φαίνεται ως μια απόδειξη διαφθοράς...αλλά δεν είναι έτσι.. Στο 0:10 μπαίνει υπάλληλος και ειδοποιεί το Νομάρχη (το Ν κεφάλαιο) ότι έχει μήνυμα στον υπολογιστή. Με δεδομένο ότι οποιοδήποτε πρόγραμμα διαχείρισης email έχει ενσωματωμένο ήχο για αυτή τη δουλειά μπορούμε εύκολα (αλλά λάθος) να συμπεράνουμε ο Νομάρχης έχει προσλάβει τόσους πολλούς που δεν έχουν να κάνουν άλλη δουλειά και απλώς πάνε από γραφείο σε γραφείο και λένε στους υπαλλήλους (αλλά και στο δουλευταρά νομάρχη) ότι έχουν μήνυμα. Αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι...απλώς στην Ελλάδα το κεφάλαιο (δες software) είναι σχετικά ακριβό και μπορούμε να παράγουμε με χαμηλότερο κόστος υποκαθιστώντας κεφάλαιο με εργασία.

Εκλογές 2010

Τελικά γιατί κέρδισε η αποχή; Αφού σήμερα όλοι προσπαθούν να δώσουν μια απάντηση ας πω και εγώ τη βλακεία μου. Στο κάτω κάτω αυτές τις μέρες είχα την τύχη για ακόμα μια φορά να συνομιλήσω με το μέσο ψηφοφόρο: τον άνθρωπο που δεν έχει καταλάβει τι είναι η χρεοκοπία και φυσικά δεν ξέρει τι είναι τα spreads και τα επιτόκια δανεισμού, θέλει να μάθει  αλλά προτιμά να μάθει για αυτά από το Λαζόπουλο (φυσικά η άγνοια δεν είναι κακό πράγμα, αλλά η επιλογή της συγκεκριμένης πηγής γνώσης είναι θανάσιμο αμάρτημα!). Ο μέσος ψηφοφόρος δεν καταλαβαίνει από οικονομικές πολιτικές, τι είναι το ΔΝΤ και πάνω απ’ όλα έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «όλοι είναι ίδιοι» (εννοώντας φυσικά πολιτικές και όχι πρόσωπα). Αν όλες οι πολιτικές είναι ίδιες τότε απλώς δεν υπάρχει κάτι να επιλέξουμε ανάμεσα. Το μόνο επομένως που ενδιαφέρει είναι τα πρόσωπα. Και συγκεκριμένα ποιος απ’ όλους αυτούς θα διορίσει το παιδί μου στο δημόσιο, θα δώσει καμιά δουλειά στο μαγαζί μου για να φάω καμιά μίζα, θα μου σβήσει τα δημοτικά πρόστιμα κοκ. Απ’ ότι μάλιστα κατάλαβα ο γνωστός βουλευτής «Καλοχαιρέτας» ζει και βασιλεύει σε όλες τις μικρές κοινωνίες. Αλλά πλέον δεν πείθει όλο τον κόσμο. Οι περισσότεροι έχουν καταλάβει ότι τα επόμενα χρόνια πχ διορισμοί σχεδόν τέλος. Επομένως τι; Ποιος ο λόγος της ψήφου αν όλες οι μεγάλες πολιτικές είναι ίδιες αλλά και τα πρόσωπα που θα επιλέξω δεν πρόκειται να ικανοποιήσουν τα ατομικά μου αιτήματα- ρουσφέτια;

Αν τα πιο πάνω είναι σωστό τότε οι εκλογές στην Ελλάδα για τους περισσότερους ποτέ δεν ήταν δημοτικές- νομαρχιακές- βουλευτικές, αλλά αυστηρά κομματικές- παιδιά του κομματικού κράτους. Ελπίζω κάποια ημέρα οι κομματικές εκλογές να γίνουν πολιτικές.

Μεταρρύθμιση τώρα

Υπάρχουν δυο μηχανισμοί μέσω των οποίων λαμβάνονται οι συλλογικές αποφάσεις σε μια οικονομία: ο πολιτικός μηχανισμός και ο μηχανισμός της αγοράς. Στη θεωρία, κάτω από συγκεκριμένες (αλλά και διαφορετικές) συνθήκες και οι δυο μηχανισμοί μπορεί να είναι αποτελεσματικοί. Σύμφωνα με το μηχανισμό της αγοράς, αν για παράδειγμα υπάρχει αύξηση της προτίμησης της κοινωνίας για ένα αγαθό, η τιμή του εν λόγο αγαθού θα αυξηθεί, τείνοντας να αυξήσει την πραγματική αμοιβή των παραγωγικών συντελεστών που απασχολούνται στην παραγωγή του, κατευθύνοντας με αυτό τον τρόπο παραγωγικούς συντελεστές στην παραγωγή του αγαθού. Σύμφωνα με τον πολιτικό  μηχανισμό, αν η κοινωνία αυξήσει την προτίμησή της για ένα αγαθό, το κράτος θα κατευθύνει, είτε με τη «βια» είτε μέσω παροχής κινήτρων, τους παραγωγικούς συντελεστές στην παραγωγή του εν λόγο αγαθού.

Όπως είναι φανερό, ο πρώτος μηχανισμός στηρίζεται στις τιμές των αγαθών, ενώ ο δεύτερος στις πλειοψηφίες που διαμορφώνονται. Τον πρώτο μηχανισμός, προφανώς μπορούν να εκμεταλλευτούν άτομα με μεγάλη οικονομική δύναμη (δες μονοπωλιακές επιχειρήσεις), μεταβάλλοντας τις τιμές των παραγωγικών συντελεστών προς το συμφέρον τους. Αντίθετα τον δεύτερο μηχανισμό μπορούν να τον εκμεταλλευτούν άτομα με υψηλή πολιτική δύναμη (π.χ. άτομα σε ένα κόμμα που λειτουργεί μη δημοκρατικά).

Προσωπικά πιστεύω ότι οι αποτυχίες της πολιτικής αγοράς δημιουργεί μεγαλύτερα προβλήματα από την ύπαρξη δύναμης στην αγορά (αποτυχία της αγοράς). Αλλά αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο κάποιοι μπορεί να διαφωνήσουν. Αυτό που φαντάζομαι όμως είναι ότι λίγοι θα διαφωνήσουν ότι η ανάμιξη του πολιτικού μηχανισμού με τον μηχανισμό της αγοράς μόνο καλή ιδέα δεν είναι: αν προσπαθήσεις να δώσεις κίνητρα αγοράς σε ένα σύστημα που λειτουργεί με βάση τον πολιτικό μηχανισμό το πιο πιθανό είναι ότι θα έχει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα (και το αντίθετο). Και ακριβώς αυτό είναι το πρόβλημα με τις περισσότερες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα: προσπαθούμε να συνδυάσουμε με έναν μοναδικό τρόπο αυτούς τους δυο μηχανισμούς και τα αποτελέσματα είναι τραγικά. 

Φα(σ)κελάκι

Τις τελευταίες μέρες είχα μια σύντομη εμπειρία με το δημόσιο σύστημα υγείας. Αυτή η εμπειρία με έκανε να δω κάποια πράγματα λίγο διαφορετικά. Συνειδητοποίησα πρώτα απ’ όλα ότι το πρόβλημα με τις (επίσημες- νόμιμες) αμοιβές των γιατρών του ΕΣΥ δεν είναι τόσο το πολύ χαμηλό ύψος τους αλλά η διάρθρωσή τους μέσα στο χρόνο: μάλλον το προφίλ των αμοιβών αυτών είναι αρκετά ίσιο μέσα στο χρόνο. Αυτό σημαίνει αυτομάτως ότι το σύστημα από μόνο του δεν δημιουργεί (νόμιμα) κίνητρα για να γίνεις «σούπερ σταρ». Κατά αναλογία σκεφτείτε ένα ποδοσφαιριστή που γνωρίζει ότι «παίξει- δεν παίξει» θα παίρνει μια σταθερή αμοιβή για όλη του την καριέρα! Ποτέ δε θα προσπαθήσει ή θα πάρει τα ρίσκα για να γίνει γνωστός και να αυξήσει τα έσοδα του.

Το πρόβλημα εδώ υπάρχει επειδή το ΕΣΥ λειτουργεί με λίγα εσωτερικά κίνητρα αμοιβών. Το φακελάκι εξυπηρετεί ακριβώς τη δημιουργία κινήτρων: οι αποδεδειγμένα καλοί γιατροί (οι σταρ) μπορούν να παίρνουν μεγαλύτερες παράνομες αμοιβές, ενώ αυτοί που δεν έχουν γίνει γνωστοί δεν μπορούν να πάρουν τις επιπλέον προσόδους. Ο μόνος τρόπος για να αυξήσουν τα (παράνομα) έσοδά τους είναι να κάνουν μια σειρά από ιατρικές επιτυχίες αμειβόμενοι απλώς με τον χαμηλό μισθό που τους δίνει το Ελληνικό Δημόσιο. Επομένως αν κάποιος δε θέλει ή δε μπορεί να δώσει φακελάκι θα καταλήξει να εξετάζεται ή χειρουργείται από έναν «άγνωστο» (αλλά ίσως ανερχόμενο) γιατρό. Και κανείς βέβαια δε μπορεί να πει ότι ο «άγνωστος» γιατρός είναι σίγουρα χειρότερος από τον σταρ (σκεφτείτε πάλι το ποδόσφαιρο!).

Αν οι πιο πάνω διαπιστώσεις είναι σωστές τότε ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος χρηματισμού των γιατρών είναι πολύ απλά να νομιμοποιηθεί το φακελάκι: οι φτωχοί πολύ απλά θα «θεραπεύονται» από «άγνωστους» γιατρούς, ενώ αυτοί που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν θα έχουν τους σταρ- γιατρούς (το ίδιο συμβαίνει και τώρα). Ταυτόχρονα όμως τα έσοδα των γιατρών θα φορολογούνται και αν το σύστημα διαρθρωθεί με κατάλληλο τρόπο ένα μέρος αυτών των εσόδων μπορεί να γίνει εισφορά στο νοσοκομείο που ανήκει ο γιατρός. Στο κάτω- κάτω αυτό το μάλλον παράδοξο- ημιδημόσιο σύστημα, λειτουργεί de facto εδώ και χρόνια στην Ελλάδα. Αν κάποιος μπορεί να σκεφτεί έναν τρόπο να γίνει το ΕΣΥ πραγματικά δημόσιο είμαι έτοιμος να τον ακούσω- προτάσεις όμως και όχι ευχολόγια.