Διεθνές Εμπόριο Ι

Το πιο ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου κομμάτι στην οικονομική θεωρία, και ίσως το πιο πολιτικοποιημένο, είναι η θεωρία του Διεθνούς Εμπορίου. Το ωραίο με αυτή τη θεωρία, τουλάχιστον στη απλή μορφή που επικρατεί σήμερα, είναι ότι ενώ μιλάει για "Διεθνές" Εμπόριο τα συμπεράσματά της δεν απαιτούν έθνη- κράτη: ισχύουν ακόμα και αν έχουμε περιφέρειες στην ίδια χώρα, πόλεις στην ίδια περιφέρεια, επιχειρήσεις στην ίδια πόλη και σε κάποιες περιπτώσεις εργαζόμενους μέσα στην ίδια επιχείρηση! Μερικά από τα πράγματα που λέει η θεωρία (ως συμπεράσματα) είναι (i) καλύτερα να ζούμε σε μια κοινωνία που ανταλλάσσουμε αγαθά (κάνουμε εμπόριο) παρά σε μια κοινωνία που ο καθένας καταναλώνει μόνο αυτό που ο ίδιος παράγει (συνθήκες αυτάρκειας), (ii) αν είμαστε μικροί σε μέγεθος κερδίζουμε σχεδόν πάντα περισσότερο από τις ανταλλαγές απ' ότι αν είμαστε μεγάλοι (γιατί αν είμαστε μικροί σε συνθήκες αυτάρκειας απλά να παράγουμε πολύ λίγα πράγματα) και (iii) αν είμαστε μικροί θα λαμβάνουμε τις εξωτερικές συνθήκες της αγοράς ως δεδομένες και άρα δε μπορούμε να επιβάλλουμε τους όρους ανταλλαγής ή έστω να τους επηρεάσουμε.
Με βάση το (iii) επομένως μια "μικρή" επιχείρηση που λειτουργεί σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον πρέπει να ικανοποιεί τους περιορισμούς που επιβάλλονται από αυτό (π.χ. να παίρνει ως δεδομένες τις τιμές των αγαθών, τους μισθούς κλπ). Άρα μια επιχείρηση που "δρα µέσα σε συνθήκες καπιταλιστικής αγοράς" πράγματι "...έχει όλες τις αντίστοιχες δυσκολίες" και λογικό είναι σε συνθήκες ύφεσης (δηλ. ένας εξωτερικός περιορισμός της ζήτησης) να απολύει κόσμο ή και αυτή να ακολουθεί την αγορά και δίνει μικρότερους μισθούς. Ναι άλλα τότε πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το ίδιο ισχύει και για τα κράτη...και αυτά θα αντιμετωπίζουν εξωτερικούς περιορισμούς. Δεν μπορεί π.χ. η κυβέρνηση στην Ελλάδα να φορολογήσει το κεφάλαιο με 60% γιατί τότε κανείς δε θα επενδύει στην Ελλάδα. Ούτε βέβαια να δώσει ελάχιστο μισθό 1500€, γιατί τότε τα κέρδη του κεφαλαίου θα μειωθούν και αυτό θα φύγει από τη χώρα. Ο μόνος τρόπος να γίνουν αυτές οι πολιτικές είναι να υιοθετηθούν ταυτόχρονα απ' όλες της χώρες της Γης (εκτός βέβαια αν βρεθεί ζωή σε άλλους πλανήτες, οπότε θα πρέπει να υιοθετηθούν και από αυτούς τους πλανήτες)! Άρα αν ο σοσιαλισμός (όπως τον καταλαβαίνει η Ελληνική Λαϊκιστική Κοινωνία) είναι η λύση (?) τότε είναι εφικτός μόνο αν επικρατήσει σε όλες τις χώρες μαζί (και μάλλον ταυτόχρονα).

Πρόστιμα και έλεγχοι

Τα στατιστικά λένε ότι τους τελευταίους μήνες έχουν αυξηθεί η βεβαιωμένες φορολογικές παραβάσεις. Όλα καλά θα πει κάποιος: γίνονται περισσότεροι έλεγχοι, μπαίνουν πρόστιμα και τιμωρούνται οι παραβάτες. Είμαστε όμως σίγουροι ότι οι έλεγχοι αυξήθηκαν; Εγώ λέω μπορεί και όχι...
Στην Ελλάδα είμαστε και ξέρουμε από διαφθορά και χρηματισμό. Οι έλεγχοι γίνονται και από τίμιους αλλά και από διεφθαρμένους ελεγκτές. Αν όλοι οι ελεγκτές ήταν τίμιοι τότε η αύξηση των βεβαιωμένων προστίμων σημαίνει μάλλον πράγματι αύξηση των ελέγχων (ή αύξηση των παραβάσεων). Τι γίνεται όμως αν οι ελεγκτές είναι διεφθαρμένοι; Σε αυτές τις περιπτώσεις όταν γίνεται έλεγχος ο παραβάτης έχει δυο επιλογές: είτε να πληρώσει άμεσα των ελεγκτή για να μη βεβαιώσει την παράβαση είτε να δεχτεί να βεβαιωθεί η παράβαση και να πληρώσει το πρόστιμο σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα (στην Ελλάδα ίσως μετά από δικαστική διαμάχη μάλλον μετά από 2 με 3 χρόνια το λιγότερο). Με δεδομένο ότι η αγορά δεν έχει ρευστότητα τι νομίζετε ότι θα προτιμήσει ο παραβάτης μας (η απάντηση είναι προφανής);
Επομένως αν όλοι οι ελεγκτές είναι τίμιοι η αύξηση των βεβαιωμένων παραβάσεων  προφανώς θα είναι αποτέλεσμα αύξησης της αστυνόμευσης (ή αύξησης των παραβάσεων). Αν όλοι ελεγκτές είναι διαφθαρμένοι η αύξηση των βεβαιωμένων παραβάσεων μπορεί να είναι αποτέλεσμα απλώς της αδυναμίας πληρωμής των παραβατών. Τι είδους ελεγκτές έχει άραγε η Ελλάδα; (και εδώ η απάντηση είναι προφανής)

Απαραίτητη Διαφήμιση

Αν και νομίζω ότι το συγκεκριμένο ιστολόγιο δεν περιμένει εμένα να το διαφημίσω, για παν ενδεχόμενο δίνω και εγώ το link: http://greekeconomistsforreform.com/ 
Επίσης για να μη κυνηγάτε χίμαιρες δείτε και το άρθρο που λέει ότι χρειάζεται κάποιος να ξέρει μέσα στη λαίλαπα του λαϊκισμού που επικρατεί στη χώρα εδώ και ένα χρόνο.

Παλιό αλλά πάντα επίκαιρο

Απόσπασμα από το περιοδικό Vanity Fair, τεύχος Οκτωβρίου 2010, στο "αφιέρωμα" για την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και την υπόθεση Βατοπεδίου: "...But the prime minister’s office pressed him; the monks, it seemed to Doukas, had some kind of hold on the prime minister’s chief of staff. That fellow, Giannis Angelou, had come to know the monks a few years before, just after he had been diagnosed with a life-threatening illness. The monks prayed for him; he didn’t die, but instead made a miraculous recovery. He had, however, given them his confession." (το πλήρες κείμενο εδώ).
Η όλη αναφορά μου θύμισε μια αγαπημένη σκηνή από σειρά του BBC!

Πότε θα τη φάμε τη νεκρή αγελάδα?

Κάποτε υπήρχε μια "'μη" υποθετική χώρα. Στις αρχές ενός αιώνα ήταν μέσα στις 20 πλουσιότερες χώρες και φαινόταν ότι υπήρχαν προοπτικές ανάπτυξης ικανές να τη φέρουν σε οικονομικούς όρους πολύ κοντά στα αδέρφια της τους Ευρωπαίους. Είχε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό μορφωμένου πληθυσμού. Όλα πήγαιναν καλά. Παρόλα αυτά το πολιτικό της σύστημα ήταν τέτοιο που αντί να δίνει κίνητρα για ανάπτυξη, όλοι έπαιζαν παίγνια μηδενικού (ή αρνητικού) αθροίσματος με στόχο την αναδιανομή. Κανένας δεν ενδιαφερόταν για κοινό αγαθό, δεν εσωτερικοποιούσε τις εξωτερικότητες, και κάθε ομάδα έψαχνε να πετύχει τους στόχους της χωρίς να ενδιαφέρεται για τις επιπτώσεις στην κοινωνία. Το αποτέλεσμα: 80 χρόνια μετά ήταν αυτή η χώρα από την Α' κατηγορία (σε όρους ανάπτυξης) να βρεθεί στη Β'!
Τα πιο πάνω είναι μια ελεύθερη μετάφραση από Muller (1996), Constitutional Democracy, MIT Press, σελ. 265, όπου περιγράφονται οι αιτίες κατάρρευσης της Αργεντινής από το 1910 μέχρι το 1990! Δε νομίζω όμως ότι έχουν καμία σχέση με ότι γίνεται σε άλλες χώρες, π.χ. Ελλάδα. Στο κάτω κάτω η μόνη σχέση της Αργεντινής με την Ελλάδα είναι ότι το παγκόσμιο κεφάλαιο μας έφερε και στους δυο το ΔΝΤ.
ΥΓ: Πληροφοριακά η παράγραφος για την Αργεντινή τελειώνει λέγοντας ότι κάποιοι διαφορετικοί πολιτικοί θεσμοί μπορεί υπηρετούσαν καλύτερα τα συμφέροντα της χώρας.

"Αγαθά αξιοπιστίας"

Ποια είναι τα "αγαθά αξιοπιστίας" (credence goods)? Αγαθά για τα οποία ο καταναλωτής δεν μπορεί να γνωρίζει την ποιότητά τους ακόμα και αφού τα καταναλώσει. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά: υπηρεσίες υγείας, υπηρεσίες υδραυλικού, φάρμακα, πανεπιστημιακή εκπαίδευση κλπ.
Γιατί όμως η πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι ένα "αγαθό αξιοπιστίας"? Έστω ένας φοιτητής εγγράφεται σε ένα τμήμα Οικονομικών Επιστημών. Μετά τις πρώτες μέρες και τα πρώτα μαθήματα ο εν λόγω φοιτητής θα έχει άποψη αν το τμήμα που φοιτά είναι καλό ή κακό. Στην πραγματικότητα όμως ακόμα και μετά την αποφοίτησή του δε θα μπορεί να εξακριβώσει την πραγματική ποιότητα του τμήματος. Αυτό θα συμβεί ενδεχομένως αφού αποκτήσει και άλλες (περισσότερες) γνώσεις στο αντικείμενο των οικονομικών, ή αφού δουλέψει αρκετά χρόνια.
Προφανώς για τα εν λόγω αγαθά έχει μεγάλη σημασία η "μάρκα". Το όνομα π.χ. του Harvard από μόνο του προσδίδει πληροφόρηση για την ποιότητα των σπουδών. Από την άλλη πλευρά, αν δεν υπάρχει ένα ισχυρό brand name υπάρχει η δυνατότητα αρνητικής διαφήμισης των ανταγωνιστών.
Τα πιο πάνω στοιχεία είναι σημαντικά για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον τομέα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα κάθε Σεπτέμβρη. Ιδιωτικά κολέγια υποστηρίζουν ότι δίνουν "υψηλή" ποιότητα εκπαίδευσης και το στηρίζουν στις "σημαντικές" συνεργασίες που έχουν με ξένα πανεπιστήμια. Ταυτόχρονα συνέχεια υπάρχουν εκτιμήσεις (τις πιο πολλές φορές ανώνυμες) από "ειδικούς" και αποφοίτους  που λένε πόσο χάλια είναι τα δημόσια πανεπιστήμια και πόσο καλύτερα είναι τα ιδιωτικά κολέγια. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει και η γενικότερη λογική ότι όσοι σπούδασαν στο εξωτερικό ή σε κολέγια εντός της χώρας έχουν καλύτερη επαγγελματική εξέλιξη.
Βέβαια η πραγματικότητα είναι διαφορετική: οι συνεργασίες των κολεγίων είναι με πανεπιστήμια του εξωτερικού πολύ χαμηλής ποιότητας, ενώ ΚΑΝΕΝΑ δε συνεργάζεται με κάποιο αξιόλογο ίδρυμα. Επιπλέον και το χειρότερο τμήμα ΑΕΙ της χώρας έχει διδάσκοντες ασύγκριτα καλύτερους από αυτούς των κολεγίων. Αυτό είναι γνωστό σε όλους, ακόμα και και στην αγορά, άρα δεν τίθεται θέμα καλύτερης επαγγελματικής εξέλιξης.
Γιατί όμως τα δημόσια ΑΕΙ δεν απαντούν σε αυτή τη στρατηγική των ιδιωτικών κολεγίων? Γιατί απλώς τα έσοδά τους δεν εξαρτώνται από τους πόσους φοιτητές θα προσελκύσουν. Δεν έχουν κανένα κίνητρο να μπουν σε ένα πόλεμο αρνητικών διαφημίσεων όσο τα έσοδά τους είναι ανεξάρτητα με των αριθμό και την ποιότητα των φοιτητών που τα επιλέγουν.

Απαισιόδοξη αισιοδοξία

Κοιτώντας τα δημοσιονομικά μέτρα της κυβέρνησης και τον τρόπο που προχωράνε μέχρι στιγμής υπάρχει μια τραγική διαπίστωση: μέχρι στιγμής όλα τα μέτρα στην πλευρά των δαπανών μοιάζουν προσωρινά (π.χ. μείωση των επιδομάτων και κατάργηση δώρων μόνο στο δημόσιο τομέα, συγκράτηση αμυντικών δαπανών, μείωση προγράμματος δημοσίων επενδύσεων) ενώ αντίθετα στην πλευρά των εσόδων τα μέτρα είναι μόνιμα (π.χ. ΦΠΑ στο 23%, καθιέρωση περιβαλλοντικών φόρων κλπ.). Η στρατηγική δουλεύει ωστόσο, το έλλειμμα μειώνεται ακριβώς όμως λόγω της συγκράτησης των δαπανών. Αντίθετα τα μέτρα των εσόδων δεν δίνουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αυτό βέβαια συμβαίνει επειδή η οικονομία είναι σε ύφεση. Μήπως όμως αυτά τα δύο γεγονότα πρέπει να μας ανησυχούν ακόμα και στο πιο αισιόδοξο σενάριο;

Έστω η κυβέρνηση τα καταφέρνει και παρά το υφεσιακό περιβάλλον μειώνει το έλλειμμα και τιθασεύει το χρέος. Η οικονομία βγαίνει από την ύφεση και τα εισοδήματα αυξάνονται. Κατά συνέπεια αυξάνονται περαιτέρω τα φορολογικά έσοδα της κυβέρνησης και μειώνονται οι κυκλικές δαπάνες. Άρα, η οποιαδήποτε κυβέρνηση, έχει να αντιμετωπίσει ένα ακόμα μικρότερο έλλειμμα, στην ακρίβεια μεγαλύτερο πρωτογενές πλεόνασμα. Τι πρέπει να περιμένουμε να κάνει σε αυτή την περίπτωση; Να μειώσει το επίπεδο των φόρων ή να αυξήσει το επίπεδο των δαπανών; Με βάση τη συζήτηση για το τι είναι προσωρινό και τι μόνιμο μάλλον το δεύτερο! Επιπλέον ποια κυβέρνηση στα πλαίσια του ελληνικού πολιτικού συστήματος δε θα ήθελε να αυξήσει τι δαπάνες, μέσω π.χ. διορισμών, αυξήσεων μισθών στο δημόσιο (με ανορθολογικά επιδόματα), ανορθολογική κατανομή δαπανών κ.ο.κ. Αυτά είναι που αυξάνουν την εκλογική πελατεία, πράγμα που φυσικά κάθε κόμμα επιθυμεί! Με λίγα λόγια, μέσω της αύξησης των δαπανών, πάλι θα καταλήξουμε να έχουμε ένα έλλειμμα γενικής κυβέρνησης κοντά στο 3% (που απαιτεί το σύμφωνο σταθερότητας) και στον πρώτο μεγάλο κλυδωνισμό της παγκόσμιας οικονομίας θα βρεθούμε στην ακριβώς ίδια θέση με αυτή που βρισκόμαστε και σήμερα.

Είναι απαραίτητο επομένως να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος. Πώς; Με αλλαγή στο πολιτικό σύστημα και συγκεκριμένα αλλαγές στο σύνταγμα, αποκρατικοποιήσεις και φυσικά αλλαγή στον εκλογικό νόμο. Όσο αυτά δεν αλλάζουν τόσο οι κυβερνήσεις θα λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο και λογική που λειτουργούσαν μέχρι σήμερα. Όλα είναι θέμα θεσμών και όχι προσώπων.