Για το ρόλο της ελληνικής πολιτικής σκηνής στην σημερινή τραγωδία έχω γράψει πολλές φορές. Αντίθετα δεν έχω γράψει πολλά για την ευθύνη της κακής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής στην ελληνική κρίση. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ήταν ότι μετά την εισαγωγή του ευρώ δόθηκε μια εντύπωση στις αγορές υπερβολικά μεγάλης οικονομικής ολοκλήρωσης που στην πραγματικότητα δεν υπήρχε. Τα spread ελληνικών και γερμανικών ομολόγων είχαν πέσει υπερβολικά χαμηλά, αλλά αντίθετα το εμπορικό έλλειμμα της Ελλάδας αύξανε. Αφού ο δανεισμός ήταν φθηνός (χαμηλά επιτόκια) το έλλειμμα στο ισοζύγιο αντισταθμιζόταν με δανεισμό από το εξωτερικό. Και με αυτό τον τρόπο είχε δημιουργηθεί μια τεράστια φούσκα στην ελληνική οικονομία. Ή μάλλον για να είμαι πιο ακριβής, η τεράστια φούσκα ήταν η ελληνική οικονομία.
Η αιτία του προβλήματος ήταν τα χαμηλά επιτόκια- και μάλιστα σταθερά χαμηλά. Οι αγορές δεν καταλάβαιναν ότι ακόμα και μέσα σε μια νομισματική ένωση υπάρχουν ασυμμετρίες στη δομή της πραγματικής οικονομίας που οδηγούν σε μεγάλα εμπορικά ελλείμματα για κάποιους και πλεονάσματα για κάποιους άλλος. Δεν καταλάβαιναν ότι κάποια στιγμή θα έπρεπε να γίνει προσαρμογή. Και γι αυτό δάνειζαν την Ελλάδα με σταθερά χαμηλά επιτόκια. Αν αυξάνονταν τα επιτόκια τότε η κυβέρνηση θα έπαιρνε ένα μήνυμα ανάγκης προσαρμογής αρκετά πριν (2004;2005;), όταν το πρόβλημα θα ήταν σχετικά διαχειρίσιμο.
Μέσα στη συνθήκη για τη νομισματική ένωση υπήρχε κάτι που τουλάχιστον στην περίπτωση της Ελλάδας έπρεπε να λειτουργήσει στην κατεύθυνση της προσαρμογής: το σύμφωνο σταθερότητας μιλούσε για ελλείμματα προϋπολογισμού κάτω του 3% και χρέος κάτω από 60%. Με λίγα λόγια όταν αύξανε το χρέος θα έπρεπε η κυβέρνηση χωρίς να αντιμετωπίζει αυξανόμενα επιτόκια να ξεκινήσει διαδικασία προσαρμογής. Αλλά το σύμφωνο σταθερότητας ήταν κάτι το οποίο οι πολιτικοί της Ε.Ε. πέταξαν πολύ γρήγορα στα σκουπίδια- κλασσική περίπτωση αποτυχίας του πολιτικού μηχανισμού.
Τα επιτόκια θα ήταν το καλύτερο σήμα ότι κάτι πάει στραβά. Υψηλότερα επιτόκια θα επέβαλλαν στην κυβέρνηση να περιορίσει τη σημερινή κατανάλωση, καθώς αυτή σε μια αύξηση των επιτοκίων θα γινόταν πιο ακριβή. Μένοντας χαμηλά αυτό το σήμα ποτέ δεν ήρθε. Και το γεγονός ότι δεν υπήρξε ένα τέτοιο σήμα ήταν ατέλεια της αγοράς.
Τον τελευταίο καιρό ακούω κόμμα(τα) να ζητάνε από την ΕΚΤ να δανείζει τις κυβερνήσεις με ποσοστό 1% (όσο λένε δανείζει και τις τράπεζες στη διατραπεζική). Οι κυβερνήσεις όμως δεν είναι τράπεζες (π.χ. η ΕΚΤ μπορεί να επιβάλλει κανόνες στις τράπεζες που θα είναι συμβατοί με το επιτόκιο 1%- δεν μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο στις κυβερνήσεις). Αυτό που ζητάνε τα κόμματα είναι και η ΕΚΤ να ακολουθήσει την καταστροφική λογική της αγοράς μέχρι σήμερα- να μη δίνει σήμα στις κυβερνήσεις ότι κάτι πάει στραβά. Δηλαδή να μετατρέψουν αυτό που και οι ίδιοι καταλαβαίνουν ως ατέλεια της αγοράς σε ατέλεια και της πολιτικής. Ο λόγος που γίνεται μια τέτοια πρόταση κατά τη γνώμη μου είναι καθαρά λαϊκισμός: σε μια πρόταση μπορούν να κάνουν επίθεση στις τράπεζες (δανείζονται χαμηλά) στην Ε.Ε. (δε δανείζει φθηνά τα κράτη) και ζητούν αναδιανομή από τις μελλοντικές γενιές στη σημερινή (θα συνεχίσουμε να δανειζόμαστε). Ως εκ τούτου ίσως αυτή η πρόταση να είναι η πιο πολιτικά αποτελεσματική που έχω ακούσει ποτέ. Αντίθετα οικονομικά είναι μια μεγάλη φούσκα.
Τετάρτη 2 Μαΐου 2012
Κυριακή 29 Απριλίου 2012
Ευρώ-Δραχμή και εκλογές
Στα οικονομικά λέμε ότι μακροχρόνια το χρήμα είναι ουδέτερο. Με εντελώς απλουστευτικό τρόπο αυτό σημαίνει ότι στο τέλος της ημέρας δεν έχει σημασία αν αυτό που παράγουμε το υπολογίζουμε σε ευρώ ή δραχμές, αλλά πόσο μπορούμε να παράγουμε. Μακροχρόνια η πραγματική οικονομία δεν επηρεάζεται από τον τρόπο που υπολογίζονται οι τιμές. Άρα στο τέλος της ημέρας είτε στη δραχμή είτε στο ευρώ η οικονομία μας θα έχει τα ίδια χάλια, και θα χρειάζεται τις ίδιες μεταρρυθμίσεις για να μπορέσει να δώσει μεγαλύτερο εισόδημα στα άτομα. (σσ. Βραχυχρόνια δεν ισχύει βέβαια αυτό. Η ιστορία μετάβασης στη δραχμή κατά τη γνώμη μου θα έχει τεράστιο κόστος το οποίο δεν δικαιολογείται με κανένα τρόπο αφού μακροχρόνια δε θα υπάρχει όφελος).
Η συζήτηση επομένως μετάβασης στη δραχμή δεν έχει τόσο οικονομική βάση. Η βάση είναι περισσότερο πολιτική. Το ευρώ δεν είναι τίποτα άλλο παρά το όχημα και επιβεβαίωση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Μένοντας στο ευρώ, οι Έλληνες πιστοποιούν τον δυτικό/ ευρωπαϊκό προσανατολισμό τους.
Το συμπέρασμα αυτό γίνεται ακόμα πιο προφανές αν κάποιος δει τα κόμματα που είναι ενάντια στο ευρώ. Είναι κόμματα είτε τις άκρας δεξιάς- που ονειρεύονται ένα χριστιανικό, "ηθικό", βυζαντινού τύπου ελληνικό κράτος- είτε τα κόμματα της αριστεράς που βλέπει με στραβό μάτι οτιδήποτε δυτικό και ονειρεύεται ένα Σταλινικό, ή Β. Κορεατικό κράτος.
Η συζήτηση για το που πρέπει να κοιτάει το ελληνικό κράτος είναι μια συζήτηση που γίνεται από το 1821 μέχρι σήμερα με διαφορετικούς τρόπους- Ρωσία ή Αγγλία, Αντάντ ή Κεντρικές Δυνάμεις, ΗΠΑ ή ΕΣΣΔ. Ιστορικά είδαμε ότι η σωστή επιλογή πάντα ήταν η δύση και όχι η ανατολή ή ο απομονωτισμός. Μεγάλοι ηγέτες κατάφεραν να πάνε τη χώρα στο σωστό. Υπάρχουν άραγε σήμερα οι ηγέτες που θα πείσουν τους Έλληνες ότι η ευρωπαϊκή πολιτική είναι η σωστή;Ή μήπως θα κάνουμε πλέον το μεγάλο ιστορικό λάθος που δεν έγινε τις προηγούμενες φορές;
Η συζήτηση επομένως μετάβασης στη δραχμή δεν έχει τόσο οικονομική βάση. Η βάση είναι περισσότερο πολιτική. Το ευρώ δεν είναι τίποτα άλλο παρά το όχημα και επιβεβαίωση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Μένοντας στο ευρώ, οι Έλληνες πιστοποιούν τον δυτικό/ ευρωπαϊκό προσανατολισμό τους.
Το συμπέρασμα αυτό γίνεται ακόμα πιο προφανές αν κάποιος δει τα κόμματα που είναι ενάντια στο ευρώ. Είναι κόμματα είτε τις άκρας δεξιάς- που ονειρεύονται ένα χριστιανικό, "ηθικό", βυζαντινού τύπου ελληνικό κράτος- είτε τα κόμματα της αριστεράς που βλέπει με στραβό μάτι οτιδήποτε δυτικό και ονειρεύεται ένα Σταλινικό, ή Β. Κορεατικό κράτος.
Η συζήτηση για το που πρέπει να κοιτάει το ελληνικό κράτος είναι μια συζήτηση που γίνεται από το 1821 μέχρι σήμερα με διαφορετικούς τρόπους- Ρωσία ή Αγγλία, Αντάντ ή Κεντρικές Δυνάμεις, ΗΠΑ ή ΕΣΣΔ. Ιστορικά είδαμε ότι η σωστή επιλογή πάντα ήταν η δύση και όχι η ανατολή ή ο απομονωτισμός. Μεγάλοι ηγέτες κατάφεραν να πάνε τη χώρα στο σωστό. Υπάρχουν άραγε σήμερα οι ηγέτες που θα πείσουν τους Έλληνες ότι η ευρωπαϊκή πολιτική είναι η σωστή;Ή μήπως θα κάνουμε πλέον το μεγάλο ιστορικό λάθος που δεν έγινε τις προηγούμενες φορές;
Δευτέρα 23 Απριλίου 2012
Αυτοκτονίες
Με λίγα λόγια αυτοκτονίες είχαμε και πριν το μνημόνιο. Το επίπεδό τους είναι μεν μεγαλύτερο από το 2009, αλλά όχι ιστορικά υψηλό (προσεγγίζει επίπεδα του 1993). Γενικά τα στοιχεία αυτοκτονιών καλά είναι να τα αντιμετωπίζουμε με αρκετές επιφυλάξεις (θέμα taboo, που πολλές φορές δεν αναφέρεται στις αρχές ή απλά σκεπάζεται- ίσως και λόγω δημοσιότητας να μην είναι και τόσο taboo σήμερα).
Η κρίση σίγουρα αύξησε τις αυτοκτονίες, αλλά όχι στο βαθμό που προβάλλεται. Η πλήρης απάντηση μπορεί να έρθει στατιστικά τουλάχιστον μετά από 5 χρόνια.
Παρασκευή 13 Απριλίου 2012
Ιστορίες από την Μεγάλη Παρασκευή
Μεγάλη Παρασκευή σήμερα και είπα να γράψω κάτι σχετικό με την ημέρα. Θα χρησιμοποιήσω μια ιστορία από την Καινή Διαθήκη με σκοπό να βγάλω κάποια γενικά συμπεράσματα. Αν και ξέρω ότι η ιστορία αυτή δεν είναι ακριβής (με την ιστορική σημασία της) αλλά μάλλον θεολογική- πολιτική περιγραφή, θα τη χρησιμοποιήσω με την κυριολεκτική της παρουσίαση.
Σύμφωνα λοιπόν με την Καινή Διαθήκη, όταν συνέλαβαν τον Ιησού ο Πιλάτος έδωσε στο πλήθος τη δυνατότητα να τον απελευθερώσουν, ακολουθώντας ένα έθιμο που ήθελε να δίνεται χάρη σε έναν κρατούμενο τις ημέρες του Πάσχα. Το πλήθος στην απόφασή του είχε δυο επιλογές: τον Ιησού ή τον Βαραββά. Οι περισσότεροι θα συμφωνήσουν σήμερα ότι η σωστή απόφαση του πλήθους θα ήταν η αθώωση του Ιησού. Γνωρίζουμε όμως ότι κάτι τέτοιο δε συνέβη. Η απόφαση του πλήθους ήταν κατά κανόνα δημοκρατική. Συγκεκριμένα σύμφωνα με τις γραφές ήταν σχεδόν ομόφωνη. Άρα μάλλον σε αυτή τη γνωστή ιστορία έχουμε την πιο δημοφιλή περίπτωση αποτυχίας της δημοκρατίας. Και αυτό ακριβώς είναι που θέλω να συζητήσω λίγο παραπάνω.
Σύμφωνα με το θεώρημα του Condorcet, όσο μεγαλύτερη είναι μια επιτροπή τόσο πιο πιθανό είναι να καταλήξει στο σωστό αποτέλεσμα, αν έχει να επιλέξει ανάμεσα σε μια σειρά από εναλλακτικές. Και η επιτροπή που επέλεξε την καταδίκη του Ιησού ήταν πολύ μεγάλη. Τι οδήγησε σε αυτή την αποτυχία της επιτροπής να βρει το σωστό αποτέλεσμα;
Η απάντηση είναι προφανής εξετάζοντας την εναλλακτική του πλήθους, τον Βαραββά. Έναν επαναστάτη κατά των ξένων κατακτητών που καταπίεζαν την ελευθερία (sic) των Ιουδαίων. Ένας λαϊκός ήρωας που υποσχόταν με τις πράξεις του απελευθέρωση από το ζυγό των Ρωμαίων. Ο Ιησούς αντίθετα υποσχόταν ελευθερία σε μια επόμενη ζωή. Με λίγα λόγια το πλήθος είχε να αποφασίσει ανάμεσα σε βραχυπρόθεσμο έναντι σε μακροπρόθεσμο όφελος (νομίζω και τα δυο είχαν αντίστοιχες αβεβαιότητες στο να συμβούν). Και το πλήθος αποφάσισε κοιτάζοντας τον παρόν. Και επέλεξε λάθος (σε κάθε περίπτωση ο Ιησούς ήταν αθώος σε σχέση με τον Βαραββά).
Η δημοκρατία απέτυχε στο παραπάνω παράδειγμα. Θα μπορούσε να πετύχει; Μια απάντηση θα ήταν ο Πιλάτος να έθετε άλλη εναλλακτική έναντι του Ιησού. Αλλά σε αυτή την περίπτωση θα έλεγε κάποιος ας απελευθέρωνε τον Ιησού άμεσα, χωρίς ψηφοφορία. Άλλη επιλογή θα ήταν να ενημερωθεί ο λαός για τους δυο και να ψηφίσει. Αλλά και πάλι έχω αμφιβολίες αν θα επέλεγε σωστά. Μάλλον η καλύτερη επιλογή θα ήταν κάποιος περιορισμός της δημοκρατίας- να ψηφίσουν κάποιοι συγκεκριμένοι- οι μορφωμένοι ή οι πλούσιοι ή ακόμα καλύτερα αυτοί που ήταν ενημερωμένοι για τους δυο ανθρώπους.
Δυο τελικές παρατηρήσεις. Πρώτον στη συγκεκριμένη ψηφοφορία προφανώς υπήρξε lobbying- το γνωρίζουμε από την Καινή Διαθήκη. Το lobbying είναι πρόβλημα της δημοκρατίας και υπάρχει γιατί κάποιοι ψηφοφόροι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι. Αν όλοι οι ψηφοφόροι είναι ενημερωμένοι σωστά το lobbying θα είναι αναποτελεσματικό. Δεύτερον αν κάποιος ισχυριστεί ότι η απόφαση ήταν θέλημα Θεού, τότε προφανώς θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι δε χρειαζόμαστε εκλογές για οτιδήποτε αλλά έναν ελέω Θεού βασιλιά.
Καλό Πάσχα σε όλους
Σύμφωνα λοιπόν με την Καινή Διαθήκη, όταν συνέλαβαν τον Ιησού ο Πιλάτος έδωσε στο πλήθος τη δυνατότητα να τον απελευθερώσουν, ακολουθώντας ένα έθιμο που ήθελε να δίνεται χάρη σε έναν κρατούμενο τις ημέρες του Πάσχα. Το πλήθος στην απόφασή του είχε δυο επιλογές: τον Ιησού ή τον Βαραββά. Οι περισσότεροι θα συμφωνήσουν σήμερα ότι η σωστή απόφαση του πλήθους θα ήταν η αθώωση του Ιησού. Γνωρίζουμε όμως ότι κάτι τέτοιο δε συνέβη. Η απόφαση του πλήθους ήταν κατά κανόνα δημοκρατική. Συγκεκριμένα σύμφωνα με τις γραφές ήταν σχεδόν ομόφωνη. Άρα μάλλον σε αυτή τη γνωστή ιστορία έχουμε την πιο δημοφιλή περίπτωση αποτυχίας της δημοκρατίας. Και αυτό ακριβώς είναι που θέλω να συζητήσω λίγο παραπάνω.
Σύμφωνα με το θεώρημα του Condorcet, όσο μεγαλύτερη είναι μια επιτροπή τόσο πιο πιθανό είναι να καταλήξει στο σωστό αποτέλεσμα, αν έχει να επιλέξει ανάμεσα σε μια σειρά από εναλλακτικές. Και η επιτροπή που επέλεξε την καταδίκη του Ιησού ήταν πολύ μεγάλη. Τι οδήγησε σε αυτή την αποτυχία της επιτροπής να βρει το σωστό αποτέλεσμα;
Η απάντηση είναι προφανής εξετάζοντας την εναλλακτική του πλήθους, τον Βαραββά. Έναν επαναστάτη κατά των ξένων κατακτητών που καταπίεζαν την ελευθερία (sic) των Ιουδαίων. Ένας λαϊκός ήρωας που υποσχόταν με τις πράξεις του απελευθέρωση από το ζυγό των Ρωμαίων. Ο Ιησούς αντίθετα υποσχόταν ελευθερία σε μια επόμενη ζωή. Με λίγα λόγια το πλήθος είχε να αποφασίσει ανάμεσα σε βραχυπρόθεσμο έναντι σε μακροπρόθεσμο όφελος (νομίζω και τα δυο είχαν αντίστοιχες αβεβαιότητες στο να συμβούν). Και το πλήθος αποφάσισε κοιτάζοντας τον παρόν. Και επέλεξε λάθος (σε κάθε περίπτωση ο Ιησούς ήταν αθώος σε σχέση με τον Βαραββά).
Η δημοκρατία απέτυχε στο παραπάνω παράδειγμα. Θα μπορούσε να πετύχει; Μια απάντηση θα ήταν ο Πιλάτος να έθετε άλλη εναλλακτική έναντι του Ιησού. Αλλά σε αυτή την περίπτωση θα έλεγε κάποιος ας απελευθέρωνε τον Ιησού άμεσα, χωρίς ψηφοφορία. Άλλη επιλογή θα ήταν να ενημερωθεί ο λαός για τους δυο και να ψηφίσει. Αλλά και πάλι έχω αμφιβολίες αν θα επέλεγε σωστά. Μάλλον η καλύτερη επιλογή θα ήταν κάποιος περιορισμός της δημοκρατίας- να ψηφίσουν κάποιοι συγκεκριμένοι- οι μορφωμένοι ή οι πλούσιοι ή ακόμα καλύτερα αυτοί που ήταν ενημερωμένοι για τους δυο ανθρώπους.
Δυο τελικές παρατηρήσεις. Πρώτον στη συγκεκριμένη ψηφοφορία προφανώς υπήρξε lobbying- το γνωρίζουμε από την Καινή Διαθήκη. Το lobbying είναι πρόβλημα της δημοκρατίας και υπάρχει γιατί κάποιοι ψηφοφόροι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι. Αν όλοι οι ψηφοφόροι είναι ενημερωμένοι σωστά το lobbying θα είναι αναποτελεσματικό. Δεύτερον αν κάποιος ισχυριστεί ότι η απόφαση ήταν θέλημα Θεού, τότε προφανώς θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι δε χρειαζόμαστε εκλογές για οτιδήποτε αλλά έναν ελέω Θεού βασιλιά.
Καλό Πάσχα σε όλους
Παρασκευή 23 Μαρτίου 2012
Διαφωνίες τηλε-οικονομολόγων
Κλασσική κριτική στους οικονομολόγους είναι ότι αφού δε συμφωνούν μεταξύ τους, πώς περιμένουν τον κόσμο να τους εμπιστευθεί. Η πραγματικότητα είναι ότι στα περισσότερα γενικά θέματα οι οικονομολόγοι συμφωνούν. Για παράδειγμα για το αν οι αγορές είναι απαραίτητες για την οργάνωση της οικονομίας, αν το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει, αν το διεθνές εμπόριο είναι καλό για μια χώρα, ποιοι είναι οι καλοί θεσμοί που προκαλούν ανάπτυξη μάλλον υπάρχει καθολική συμφωνία. Οι διαφωνίες είναι για "παραμετρικά" ζητήματα μέσα στα ίδια τα ερωτήματα. Παρόλα αυτά στην τηλεόραση φαίνεται ότι οι οικονομολόγοι διαφωνούν- και μάλιστα μπορεί να βγαίνει ότι έχουν τέτοιες διαφωνίες που δε μιλιούνται μεταξύ τους. Κάτι τέτοιο βέβαια μόνο αλήθεια δεν είναι. Ο λόγος που εμφανίζεται μια τέτοιας μορφής διαφωνία είναι η ίδια η δομή της τηλεόρασης. Και δεν αναφέρομαι σε επίπλαστες διαφωνίες για να γίνεται τηλεθέαση. Το πρόβλημα των τηλε-οικονομολόγων είναι άλλο.
Για να σκεφτούμε λίγο. Γιατί κάποιος δέχεται να βγει στην τηλεόραση; Όπως καταλαβαίνει κάποιος το να βγεις σε ένα κανάλι έχει κάποιο κόστος- το χρόνο που χάνεις για να πας εκεί, η προετοιμασία, η αναμονή κλπ. Και ως γνωστών ο χρόνος (ειδικά στο μυαλό των οικονομολόγων) είναι χρήμα ή μάλλον κόστος ευκαιρίας. Γιατί κάποιος να δώσει ένα τέτοιο κόστος;
Η πρώτη απάντηση είναι η πιο επιφανειακή: γιατί έχει πάθος με το "γυαλί". Προφανώς αν είχε τέτοιο πάθος θα γινόταν δημοσιογράφος, ηθοποιός ή τηλεπερσόνα, άρα μάλλον δεν ισχύει. Η δεύτερη απάντηση είναι ότι θέλει να προβάλλει τη δουλειά του, το τμήμα του, το πανεπιστήμιό του. Αυτή είναι η πιο λογική απάντηση, αλλά μπορεί να ισχύει μόνο γι αυτούς που βγαίνουν λίγες φορές ή σε μέσα τα οποία δε συνεπάγονται μεγάλο κόστος (ραδιόφωνο, εφημερίδες, τοπικά μέσα). Για παράδειγμα στα μεγάλα κανάλια για να βγεις πρέπει να περάσεις μια τεράστια διαδικασία που μπορεί να φτάσει στα όρια της λογοκρισίας, με συνεχή τηλεφωνήματα και συζητήσεις- με άλλα λόγια πολύ μεγάλο κόστος.
Η τρίτη απάντηση γίνεται προφανής αν δει κάποιος την πορεία των τηλε-οικονομολόγων: δίνουν το τεράστιο κόστος που είπαμε πιο πάνω αποβλέποντας σε σημαντικά οφέλη. Οι περισσότεροι στόχο έχουν την κάθοδο στην πολιτική. Λίγο πολύ οι περισσότεροι που έγιναν γνωστοί στις συζητήσεις για την κρίση και δέχθηκαν να εκτεθούν στην τηλεόραση αρκετές φορές, είτε κατεβαίνουν με κάποιο κόμμα ή έφτιαξαν το δικό τους. Κάποιοι άλλοι βγήκαν στη τηλεόραση με σκοπό να προωθήσουν ένα μελλοντικό βιβλίο που προορίζεται για μαζική κατανάλωση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για το βασικό μας ερώτημα; Οι οικονομολόγοι μπορεί να διαφωνούν, αλλά σε κάθε περίπτωση η διαφωνίες τους είναι πιο μικρές από τις διαφωνίες των πολιτικών. Το κοινό όμως βλέπει πολύ λίγους οικονομολόγους και πάρα πολλούς wannabe πολιτικούς που δηλώνουν οικονομολόγοι.
Για να σκεφτούμε λίγο. Γιατί κάποιος δέχεται να βγει στην τηλεόραση; Όπως καταλαβαίνει κάποιος το να βγεις σε ένα κανάλι έχει κάποιο κόστος- το χρόνο που χάνεις για να πας εκεί, η προετοιμασία, η αναμονή κλπ. Και ως γνωστών ο χρόνος (ειδικά στο μυαλό των οικονομολόγων) είναι χρήμα ή μάλλον κόστος ευκαιρίας. Γιατί κάποιος να δώσει ένα τέτοιο κόστος;
Η πρώτη απάντηση είναι η πιο επιφανειακή: γιατί έχει πάθος με το "γυαλί". Προφανώς αν είχε τέτοιο πάθος θα γινόταν δημοσιογράφος, ηθοποιός ή τηλεπερσόνα, άρα μάλλον δεν ισχύει. Η δεύτερη απάντηση είναι ότι θέλει να προβάλλει τη δουλειά του, το τμήμα του, το πανεπιστήμιό του. Αυτή είναι η πιο λογική απάντηση, αλλά μπορεί να ισχύει μόνο γι αυτούς που βγαίνουν λίγες φορές ή σε μέσα τα οποία δε συνεπάγονται μεγάλο κόστος (ραδιόφωνο, εφημερίδες, τοπικά μέσα). Για παράδειγμα στα μεγάλα κανάλια για να βγεις πρέπει να περάσεις μια τεράστια διαδικασία που μπορεί να φτάσει στα όρια της λογοκρισίας, με συνεχή τηλεφωνήματα και συζητήσεις- με άλλα λόγια πολύ μεγάλο κόστος.
Η τρίτη απάντηση γίνεται προφανής αν δει κάποιος την πορεία των τηλε-οικονομολόγων: δίνουν το τεράστιο κόστος που είπαμε πιο πάνω αποβλέποντας σε σημαντικά οφέλη. Οι περισσότεροι στόχο έχουν την κάθοδο στην πολιτική. Λίγο πολύ οι περισσότεροι που έγιναν γνωστοί στις συζητήσεις για την κρίση και δέχθηκαν να εκτεθούν στην τηλεόραση αρκετές φορές, είτε κατεβαίνουν με κάποιο κόμμα ή έφτιαξαν το δικό τους. Κάποιοι άλλοι βγήκαν στη τηλεόραση με σκοπό να προωθήσουν ένα μελλοντικό βιβλίο που προορίζεται για μαζική κατανάλωση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για το βασικό μας ερώτημα; Οι οικονομολόγοι μπορεί να διαφωνούν, αλλά σε κάθε περίπτωση η διαφωνίες τους είναι πιο μικρές από τις διαφωνίες των πολιτικών. Το κοινό όμως βλέπει πολύ λίγους οικονομολόγους και πάρα πολλούς wannabe πολιτικούς που δηλώνουν οικονομολόγοι.
Πέμπτη 15 Μαρτίου 2012
Σχολές Οικονομικής Σκέψης
Χθες στο πανεπιστήμιο πραγματοποιήθηκε ημερίδα με θέμα τη Χρεοκοπία και τις συνέπειές της. Προσωπικά τη βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα- και νομίζω το ίδιο και οι φοιτητές. Όμως όταν συζητιέται δημόσια ένα τέτοιο θέμα έρχεται και κόσμος με τη δική του agenda. Μάλιστα είναι προετοιμασμένος με ερωτήσεις- χωρίς βέβαια να ξέρει τι θα ακούσει, αλλά αυτές οι ερωτήσεις πάντα θα κολλήσουν κάπου. Και φυσικά ήρθε το μεγάλο θέμα που αντιμετωπίζει κάθε οικονομικό τμήμα: "Γιατί δε διδάσκετε στους φοιτητές (και) Μαρξιστικά Οικονομικά;"
Η αντίδρασή μου στην ερώτηση αυτή χθες ήταν ότι όπως στο τμήμα Φυσικής δε διδάσκουν τη θεωρία τη Δημιουργίας έτσι και στα οικονομικά δε διδάσκουμε Μαρξιστικά Οικονομικά- η θεωρία έχει καταρρεύσει και είναι απλώς ιστορία. Μάλιστα κάνοντας ένα απλό ψάξιμο στο google βρήκα στις 2 πρώτες σελίδες της αναζήτησης 3 πανεπιστήμια που διδάσκουν μάθημα Μαρξιστικής Οικονομικής. Παράλληλα βρήκα (σε αντίστοιχες 2 πρώτες σελίδες της αναζήτησης) 2 πανεπιστήμια που διδάσκουν την θεωρία της Δημιουργίας σε τμήμα Φυσικής. Άρα μάλλον η αρχική μου αντίδραση ήταν σωστή.
Στην πορεία βρήκα και άλλες δυο σημαντικές απαντήσεις στο ερώτημα "γιατί όχι μάθημα Μαρξιστικής οικονομικής". Η πρώτη λέει ότι τα φαινόμενα που εξηγεί η μαρξιστική θεωρία (θεωρία της αξίας)- δηλ. φτώχεια, ανισότητα, κρίση- μπορεί να τα εξηγήσει καλύτερα η ορθόδοξη οικονομική. Και μάλιστα υποθέτοντας ένα περιβάλλον πιο συμβατό με τη σύγχρονη εποχή. Εκτός βέβαια αν μας ενδιαφέρει η θεωρία ως θεωρία και όχι ως εξήγηση της πραγματικότητας.
Η δεύτερη απάντηση είναι περισσότερο αντιστροφή του ερωτήματος "και γιατί μαρξιστική θεωρία και όχι Αυστριακά οικονομικά, οικολογικά οικονομικά, εξελικτικά οικονομικά, μετα-κεϋνσιανά, μετά- θεσμικά ή ακόμα και φεμινιστικά οικονομικά". Αν αρχίσουμε να διδάσκουμε τις μη ορθόδοξες σχολές οικονομικής σκέψης καλύτερα να πάμε στις σύγχρονες. Αλλά αν η κάθε μια έχει δικό της μάθημα τότε μάλλον για να γίνει κάποιος οικονομολόγος θα πρέπει να παίρνει καμιά εκατοστή μαθήματα.
Τα παραπάνω όλα με πάνε στο γενικό συμπέρασμα ότι η ιστορία οικονομικών θεωριών είναι το μάθημα που καλύπτει με τον καλύτερο τρόπο όλα τα παραπάνω. Και στο κάτω κάτω η μαρξιστική οικονομική είναι πράγματι κάτι το οποίο ανήκει εκεί. Πλέον περισσότερο ως ιστορία, παρά ως θεωρία.
Η αντίδρασή μου στην ερώτηση αυτή χθες ήταν ότι όπως στο τμήμα Φυσικής δε διδάσκουν τη θεωρία τη Δημιουργίας έτσι και στα οικονομικά δε διδάσκουμε Μαρξιστικά Οικονομικά- η θεωρία έχει καταρρεύσει και είναι απλώς ιστορία. Μάλιστα κάνοντας ένα απλό ψάξιμο στο google βρήκα στις 2 πρώτες σελίδες της αναζήτησης 3 πανεπιστήμια που διδάσκουν μάθημα Μαρξιστικής Οικονομικής. Παράλληλα βρήκα (σε αντίστοιχες 2 πρώτες σελίδες της αναζήτησης) 2 πανεπιστήμια που διδάσκουν την θεωρία της Δημιουργίας σε τμήμα Φυσικής. Άρα μάλλον η αρχική μου αντίδραση ήταν σωστή.
Στην πορεία βρήκα και άλλες δυο σημαντικές απαντήσεις στο ερώτημα "γιατί όχι μάθημα Μαρξιστικής οικονομικής". Η πρώτη λέει ότι τα φαινόμενα που εξηγεί η μαρξιστική θεωρία (θεωρία της αξίας)- δηλ. φτώχεια, ανισότητα, κρίση- μπορεί να τα εξηγήσει καλύτερα η ορθόδοξη οικονομική. Και μάλιστα υποθέτοντας ένα περιβάλλον πιο συμβατό με τη σύγχρονη εποχή. Εκτός βέβαια αν μας ενδιαφέρει η θεωρία ως θεωρία και όχι ως εξήγηση της πραγματικότητας.
Η δεύτερη απάντηση είναι περισσότερο αντιστροφή του ερωτήματος "και γιατί μαρξιστική θεωρία και όχι Αυστριακά οικονομικά, οικολογικά οικονομικά, εξελικτικά οικονομικά, μετα-κεϋνσιανά, μετά- θεσμικά ή ακόμα και φεμινιστικά οικονομικά". Αν αρχίσουμε να διδάσκουμε τις μη ορθόδοξες σχολές οικονομικής σκέψης καλύτερα να πάμε στις σύγχρονες. Αλλά αν η κάθε μια έχει δικό της μάθημα τότε μάλλον για να γίνει κάποιος οικονομολόγος θα πρέπει να παίρνει καμιά εκατοστή μαθήματα.
Τα παραπάνω όλα με πάνε στο γενικό συμπέρασμα ότι η ιστορία οικονομικών θεωριών είναι το μάθημα που καλύπτει με τον καλύτερο τρόπο όλα τα παραπάνω. Και στο κάτω κάτω η μαρξιστική οικονομική είναι πράγματι κάτι το οποίο ανήκει εκεί. Πλέον περισσότερο ως ιστορία, παρά ως θεωρία.
Τετάρτη 29 Φεβρουαρίου 2012
PSI-αλήθειες
Ξεκίνησε το PSI, τα ελληνικά ομόλογα έχουν πάρει χαρακτηρισμό Selective Default, η χώρα λειτουργεί κανονικά, άρα ήρθε η ώρα για μερικές αλήθειες που μόνο οι πιο ψαγμένοι μπορούν να καταλάβουν. Ας δούμε λίγο την απόφαση του Οκτωβρίου για το PSI και τις εξελίξεις από τότε. Σε γενικές γραμμές αυτά που έγιναν είναι τα εξής: τα ελληνικά ομόλογα που είχαν οι ομολογιούχοι, ανταλλάσσονται (για όσους θέλουν-προαιρετικά) με νέα ομόλογα, με μικρότερη απόδοση, μικρότερη αξία, και πιο μεγάλη διάρκεια. Επίσης το προαιρετικό της διαδικασίας είναι εν μέρη αληθές- αν ενεργοποιηθούν οι ρήτρες συλλογικής δράσης που πέρασαν στο κοινοβούλιο, αν τελικά δεχθούν εθελοντικά πολλοί (75%?)ομολογιούχοι τότε αν αποφασίσει η κυβέρνηση θα είναι υποχρεωτική η ανταλλαγή και για τους υπόλοιπους. Να συμπληρώσουμε σε αυτό ότι σε αυτή την ανταλλαγή θα συμμετάσχει με κάποιο τρόπο (προς το παρών δεν έχει διατυπωθεί ακριβώς πως) και η ΕΚΤ. Κακά τα ψέματα αλλά αυτό που λέμε PSI είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο τελειώνουν οι κρατικές στάσεις πληρωμών. Με λίγα λόγια το τελικό αποτέλεσμα είναι ακριβώς ίδιο με τον αν λέγαμε πριν 2 χρόνια ότι δεν πληρώνουμε τα ομόλογά μας.
Με λίγα λόγια χρεοκοπήσαμε. Ή μήπως όχι; Όπως ήδη σημείωσα έχουμε μόνο το τελικό στάδιο μιας στάσης πληρωμών, δεν είδαμε τα ενδιάμεσα. Από τον Οκτώβριο μέχρι προχθές, με όλη την ΕΕ δίπλα μας να πιέζει τραπεζίτες, διαπραγματευόμασταν τους όρους για την ανταλλαγή των ομολόγων. Ταυτόχρονα δε σταμάτησε σε καμία στιγμή μέχρι προχθές η ροή κεφαλαίων από την ΕΚΤ προς τις εμπορικές τράπεζες με αντάλλαγμα ελληνικά ομόλογα. Τέλος, το πρωτογενές έλλειμμα της κυβέρνησης μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από το πρώτο πακέτο στήριξης- το γνωστό μνημόνιο. Με άλλα λόγια τις προηγούμενες μέρες είδαμε το τέλος της χρεοκοπίας, χωρίς να έχουμε δει την αρχή και τη μέση της.
Αν μη τι άλλο αυτό ήταν μια τεράστια επιτυχία της κυβέρνησης- που κατά τα άλλα έχει κάνει πολύ λίγα. Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι η όλη διαδικασία διαπραγμάτευσης κράτησε μόλις 3 μήνες. Χωρίς την ΕΕ η όλη διαδικασία διαπραγμάτευσης θα κρατούσε πολύ παραπάνω. Και μάλιστα όσο κρατούσε δε θα υπήρχε ρευστότητα από την ΕΚΤ ή χρηματοδότηση του ελλείμματος με χρέος- έστω διακρατικό.
Το προφανές ερώτημα επομένως είναι πόσο κρατούν συνήθως παρόμοιες διαπραγματεύσεις. Δηλαδή πόσο διάστημα μεσολαβεί από τη μέρα που η κυβέρνηση λέει το "δεν πληρώνω" μέχρι να φτάσουμε σε ένα "PSI"; Προφανώς απάντηση δεν υπάρχει, υπάρχουν όμως ιστορικά στοιχεία. Η Ελλάδα στο παρελθόν χρεοκόπησε 3 φορές- παρόλα αυτά έχει περάσει το 51% των χρόνων που ήταν ανεξάρτητη σε καθεστώς χρεωκοπίας. Η πρώτη χρεωκοπία ξεκίνησε το 1826 και διευθετήθηκε το 1878. Η δεύτερη διάρκεσε από το 1894 μέχρι το 1897 (4 χρόνια), ενώ η τρίτη από το 1932 μέχρι το 1964. Η Αργεντινή έκανε στάση πληρωμών το 2001 και η διευθέτηση έγινε μέσα στο 2005. Η Ζιμπάμπουε ήταν σε καθεστώς χρεοκοπίας από το 2000 μέχρι και το 2009. Η Ελλάδα του 2012 μπήκε σε καθεστώς χρεοκοπίας τέλος Φλεβάρη 2012 και αναμένεται να βγει τον Απρίλη- μάλλον επιτυχία το λες αυτό.
Με λίγα λόγια χρεοκοπήσαμε. Ή μήπως όχι; Όπως ήδη σημείωσα έχουμε μόνο το τελικό στάδιο μιας στάσης πληρωμών, δεν είδαμε τα ενδιάμεσα. Από τον Οκτώβριο μέχρι προχθές, με όλη την ΕΕ δίπλα μας να πιέζει τραπεζίτες, διαπραγματευόμασταν τους όρους για την ανταλλαγή των ομολόγων. Ταυτόχρονα δε σταμάτησε σε καμία στιγμή μέχρι προχθές η ροή κεφαλαίων από την ΕΚΤ προς τις εμπορικές τράπεζες με αντάλλαγμα ελληνικά ομόλογα. Τέλος, το πρωτογενές έλλειμμα της κυβέρνησης μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από το πρώτο πακέτο στήριξης- το γνωστό μνημόνιο. Με άλλα λόγια τις προηγούμενες μέρες είδαμε το τέλος της χρεοκοπίας, χωρίς να έχουμε δει την αρχή και τη μέση της.
Αν μη τι άλλο αυτό ήταν μια τεράστια επιτυχία της κυβέρνησης- που κατά τα άλλα έχει κάνει πολύ λίγα. Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι η όλη διαδικασία διαπραγμάτευσης κράτησε μόλις 3 μήνες. Χωρίς την ΕΕ η όλη διαδικασία διαπραγμάτευσης θα κρατούσε πολύ παραπάνω. Και μάλιστα όσο κρατούσε δε θα υπήρχε ρευστότητα από την ΕΚΤ ή χρηματοδότηση του ελλείμματος με χρέος- έστω διακρατικό.
Το προφανές ερώτημα επομένως είναι πόσο κρατούν συνήθως παρόμοιες διαπραγματεύσεις. Δηλαδή πόσο διάστημα μεσολαβεί από τη μέρα που η κυβέρνηση λέει το "δεν πληρώνω" μέχρι να φτάσουμε σε ένα "PSI"; Προφανώς απάντηση δεν υπάρχει, υπάρχουν όμως ιστορικά στοιχεία. Η Ελλάδα στο παρελθόν χρεοκόπησε 3 φορές- παρόλα αυτά έχει περάσει το 51% των χρόνων που ήταν ανεξάρτητη σε καθεστώς χρεωκοπίας. Η πρώτη χρεωκοπία ξεκίνησε το 1826 και διευθετήθηκε το 1878. Η δεύτερη διάρκεσε από το 1894 μέχρι το 1897 (4 χρόνια), ενώ η τρίτη από το 1932 μέχρι το 1964. Η Αργεντινή έκανε στάση πληρωμών το 2001 και η διευθέτηση έγινε μέσα στο 2005. Η Ζιμπάμπουε ήταν σε καθεστώς χρεοκοπίας από το 2000 μέχρι και το 2009. Η Ελλάδα του 2012 μπήκε σε καθεστώς χρεοκοπίας τέλος Φλεβάρη 2012 και αναμένεται να βγει τον Απρίλη- μάλλον επιτυχία το λες αυτό.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)